Bitcoin, gitme, dur! Bitcoin’a bugün girmek veya girmemek hakkında düşünceler

Bitcoin herkesin sevgilisi. Binlerce kripto paranın ilki ve halen en meşhuru olan Bitcoin son günlerde değerine saatler içinde binlerce dolar katarak yükselmeye devam etti. Üç sene önce “neden bahsediyorsun sen” diyen herkes bugün Bitcoin konusunda uzman olmuş durumda. Bu muhteşem gelişme, 17. yüzyılda “Lale Çılgınlığı” diye adlandırılan, dünyanın gördüğü ilk spekülatif balonunu çağrıştırıyor. “Dot Com balonu” olarak tanımlanan, 1999-2000 yıllarında start-up şirketlerindeki değer artışı ve bu balonun patlaması dönemini de bir başka örnek olarak ele alabiliriz. Bitcoin fenomeninin bu örneklerden tek farkı her şeyin çok daha hızlı, hatta saatler içinde gelişmesi.

 

Bitcoin ve diğer kripto paralara ilgi duyuyorum. Yıllar içinde kâh aldım, kâh sattım. Bitcoin ve diğer kripto paraların arkasındaki Blockchain (şifrelenmiş işlem takibi sağlayan, dağıtık bir veri tabanı) teknolojisi ise son yıllarda teknoloji alanında beni en çok heyecanlandıran gelişmelerin başında geliyor. Hem kripto paralar hem de Blockchain alanlarında bilimsel olarak mesai harcayan insanlarla konuştum ve sayısız uzmanın konuşmalarını dinledim. Bitcoin, Kripto paraların ve Blockchain’in geleceğine inanıyorum.

 

Bu gelecek tanımında kripto paralar verimliliği artıran araçlar olacak. Örneğin bir kişiye kripto para göndereceksem, banka komisyonu ödemeden, anında ve anonim olarak bunu gerçekleştirebileceğim. Kripto paralar bugünün bankalarını bir gün dinozor yapacak. Bunları bir gelecek öngörüsü altında ifade etmemin sebebi ise söz konusu işlemleri yapan insan sayısının henüz çok az olması. Dolayısıyla sürecin güncel zorlukları henüz yeterli oranda bilinmiyor. Kripto paralar dünyasına adımını yeni atan ya da atmayı düşünenler için karşılaşılacak üç temel zorluğu söyleyebilirim:

 

 

1 – Henüz çok az yerde geçiyor

Bitcoin veya kripto para kabul eden satıcı sayısı henüz çok az. Bir keresinde bir ürünü bedelini Bitcoin ile ödeyerek satın aldım. Satıcı daha sonra beni arayıp kripto paramın gelip gelmediğini göremediğini söyledi. Bitcoin hesabına Bitcoin’ların geldiğini görüyor fakat kimden ne kadar geldiğini ayırt edemiyordu. İade edilemedi. PayPal ya da kredi kartıyla ödemiş olsam elbette böyle bir sorun çıkmayacaktı.

 

2- İşlem hızı çok yavaş

Teoride Bitcoin ile ödeme süresi 10 dakika. Bununla birlikte kimlik doğrulamasından (verification) geçmek durumunda olduğunuz için bu süre fiilen bir saate kadar çıkabiliyor. Mevcut herhangi bir ödeme sistemiyle ödediğinizdeyse bu süre saniyelerle ölçülüyor. Dolayısıyla kripto para ile ödeme deneyimini çok daha iyileşeceğini düşünüyorum.

 

3 – Reel paraya çevirmek

Kripto paralarınızın değer artışını realize etmek istemeniz kadar doğal bir şey yok. Bitcoin veya başka bir kripto para satın almak için yapmanız gerekenler nispeten basit. Fakat eğer Bitcoin’dan reel paraya geçmek istiyorsanız, sizi bir süreç bekliyor olabilir – kullandığınız borsalar arasında cok fark olabiliyor. Kimlik doğrulamasından yine geçebilirsiniz ve tabii ki komisyonlar ödüyorsunuz.

 

Bu üç deneyimimi paylaşma sebebime gelince… Kripto paralar ve Blockchain yolun daha çok başında ve her ne kadar gelecek onlara ait olsa da, mevcut durumda hayatı kolaylaştırmak yerine zorlaştıran bir niteliğe sahipler. Şöyle düşünün; 1994 senesinde internet üzerinden bir ürün ısmarlıyorsunuz. Bağlantılar henüz çok yavaş, ödeme sistemleri gelişmemiş ve ürün size belki de haftalar sonra ulaşıyor. Fakat tüm bunları deneyimlerken bir gün her şeyi internetten ısmarlayabileceğinizi biliyorsunuz. Bitcoin de aynen bu durumda.  İşte bu yüzden, değerinin her gün artmasından etkilenerek, konuya temkinli yaklaşmayı ihmal etmeyin. Unutmayın, Bitcoin’in arkasında reel bir değer artışı yok. Bitcoin’in değerinin artmasının tek sebebi “bir başkasının onun için sizden daha fazla para ödeyeceğine” inanmanız. Bu inanç temeline dayanan fenomenlerin ismi de tarih boyunca hep “balon” olmuştur. Yani Bitcoin şu an bir balonun içinde.

 

Balon emareleri: Efsaneler

Bitcoin’in de bir balon olduğuna dair göstergeler bir hayli fazla. Örneğin Venezuela Cumhurbaşkanı Maduro, ülkesinin Petro isimli bir kripto para çıkartacağını duyurdu. Kanımca bu tam bir çaresizlik örneği. Venezuela’nın durumunu takip edenler, son kurşunlarını kullanmaya başladıklarını düşünecektir. Elbette bu tek emare değil. Haberlerde ve sosyal medyada yeni şehir efsaneleri yaratılıyor: “Mayıs 2010’da bir kişi iki pizza için 10 bin Bitcoin ile ödeme yapmış, o Bitcoin’ların değeri bugün olsa yüzlerce milyon dolar olurmuş” gibi fantastik hikayeler dolaşıyor (şöyle düşünelim, Bitcoin tarihindeki en düşük değeri 0.08 ABD doları olmuş. 10 bin tane Bitcoin ile iki pizza ödeyen kişi, 800 ABD doları ödemiş oluyor. Bu da bu hikayenin uydurma olduğunu gösteriyor – ama kendi fikrinizi oluşturmak istiyorsanız, buradan hikayenin kaynağına bir göz atabilirsiniz) Hepsinin yanında dünyanın ilk Bitcoin milyarderleri basında tanıtılıyor. Bu hikayeler doğru olabilir ve siz benzeri hikayelere inanmak isterseniz, ne ala. Ama bence kulaklarınızı ve gözlerinizi bu gibi hikayelere kapatın.

 

Bitcoin’in hangi ülkelerde satış hacminin artışına bakarsak (kaynak: Bloomberg), ilk beşte Çin, Nijerya, Kolombiya, Venezuela ve Peru var. Türkiye altıncı sırada. Herkes buradan yola çıkarak bu dağılımın ne kadar güven verip vermediğine karar verebilir.

 

Balon olmasının benim açımdan bir net göstergesi daha var. Sonuçta Bitcoin bir ödeme aracı. Bitcoin’un değeri bugün 310 Milyar dolar civarında 16.5 milyon adet ve 19 bin dolar birim fiyatı üzerinden). Kendimize soralım, bugün dünyada Bitcoin ile toplam 310 milyarlık bir mal alım satımı yapılıyor mu? Tabii ki hayır.  Yani asıl amacı bir ödeme aracı olan bir kripto paranın toplam değeri onunla yapılan ödeme hacminin belki 100 katı ise, bir balondan söz edebiliriz. Yani Bitcoin bir balon. Bu kadar basit.

 

Kendi etrafımda da Bitcoin girişimciliğinde yükseliş gözlemliyorum.  Türkiye’den çıkacak ilk kripto paranın yarışı çoktan başladı. Aynı şekilde kripto parayı satın almak için gerekli olan siteler de faaliyete geçti. Hatta bugün Bitcoin ve kripto paralarla doğrudan ilgili ve sadece birkaç ayında milyar dolarlık hacimler yaratan ICO (Initial Coin Offering’in kısaltması. Bir nevi kripto para halka arzı) konusu da ülkemizde işleniyor. Yakında ilk Türk ICO’suna şahit olacağız. ICO kavramıyla ilgili daha fazla bilgiye buradan erişebilirsiniz (Ekleme 17.12.2017 19.44: ilk Türk ICO’sunun Peerguess olduğu paylaşıldı)

 

Her dönemin her ülkede bir temsilcisi vardır. “Bankerler” döneminde  Banker Kastelli herkesin bildiği bir isimdi. Mutlaka Bitcoin ve kripto para dönemi için bir “Kripto Kastelli” çıkacaktır. Bu tarz sembolik isimler henüz ortaya çıkmadığından, bu gidişatın bir süre daha devam edeceğinden eminim. Bu yükseliş nereye kadar gider diye merak ediyorsanız, henüz bunu kimsenin bilmediğini belirteyim. 60 bin dolar seviyesine kadar çıkıp, sonra bin dolar seviyesine geri düşecek diyenler de var, bir daha hiç düşmeyecek diyenler de. Ben bir süre daha yükselip, daha sonra daha makul bir seviyeye düşeceğine inanıyorum.

 

Kripto paraya inanmak. Ama Bitcoin bir balonun içinde demek

Bitcoin yatırımcıları balon denmesine biraz kızıyor. Bitcoin fiyatının buraya gelmesini açıklayabilen kimse yok. Yükselişi geçmişteki balonlardan bile daha kuvvetli. Bitcoin’un bir balonun içinde olduğunu düşünürken, kripto paralara çok inanıyorum. Belki dünyayı değiştirmeye aday bir olayın geçmesi gereken yolda bu. Bilinir olmak için bir Bitcoin-mania oluşması için, bir balon gerekli. Her kuşağın bir balonu vardır diye düşünüyorum – çünkü bir kez bir balona şahit olduysanız (ve paranızı kaybettiyseniz), ondan sonraki balona çok daha temkinli yaklaşırsınız. Aralık 2017’de Bitcoin dünya tarihindeki tüm balonlardan daha büyük bir balon haline gelmiş durumda. 

 

Ve daha cevaplarını bulmamız gereken sorular karşımıza çıkacak:

  • Resmi merciler ne zaman kripto paraları düzenlemeye başlayacak? (yapacakları kesin)
  • Bitcoin yerine ne zaman Bitcoin fonları vb. alabiliriz?
  • Bitcoin’un faizi olacak mı? (Ekleme: 17.12.2017 23.21: Burada Bitcoin’a faiz veren bir site olduğu paylaşıldı)
  • Bitcoin kazançlarımı nasıl vergilendireceğim? (Bu da gelecek, bundan emin olabiliriz)

 

 

 

Son olarak Bitcoin’un arkasındaki adamı hatırlayalım: Satoshi Nakamoto – varlığı bile tartışılan, dijital dünyanın Keyser Soze’si. Bir gün sayısız sinema filmine konu olacağını düşündüğüm kimliği ve hikayesi efsanelerle dolu. İlginizi çekerse buradan onun ilk yazdığı “Bitcoin Whitepaper’ı” okuyabilirsiniz.

 

 

***

 

 

“Dalgalar gittiğinde, kimin mayosunun olup olmadığını görürsünüz”  Warren Buffet’in spekülatif zamanlar için söylediği

YORUMLAR

  1. Barış Ö.

    Geçmişteki balonları sizce insanların % kaçı tahmin edebildi? Ama şu an herkes Bitcoin’in bir balon olduğunu iddaa ediyor. Herkesin balon olduğunu iddaa ettiği balonlar genelde patlamama özelliğine sahip. Kriz öngörülen bir şey olmuş olsa, kriz olmazdı zaten diye düşünüyorum. Genel hatlarıyla fikirlerinize katılmasam da güzel bir yazı olmuş, elinize sağlık.

  2. İlker

    Güzel Pazarlar,

    Yazının tamamı ile genel bir görüş bildirmek istemiyorum ama bir kaç noktası ile ilgili notlarım var:

    10 bin dolara pizza hikayesi gerçek. Bitcointalk forumunda (https://bitcointalk.org/index.php?topic=137.0) Laszlo isimli bir kullanıcının hikayesini okuyabilirsiniz. Yapılan işlemin tx’i şu adreste: https://blockchain.info/tx/a1075db55d416d3ca199f55b6084e2115b9345e16c5cf302fc80e9d5fbf5d48d Kurgu olabilir mi? Evet olabilir. Ama bu bir gerçek 🙂

    Fiyat olarak elimizde kayıtlarda 0,07 dolar gibi bir veri var. Bu da 2010 yılının Ağustos ayına ait. Grafiklerde göremeyeceğimiz ama değişik kaynaklarda rastlanan şöyle de bir veri var. Ben Wikipediadan aldığım şekliyle belirteyim: “In five days, the price grew 1000%, rising from $0.008 to $0.08 for 1 bitcoin.” Bu veri de Haziran 2010 tarihli. Buradaki rakamlar da tutarlı.

    Belirttiğiniz zorluklarla ilgili de notlarım var. Mobilden yazmak biraz zor, daha sonra ekleyeceğim.

  3. Cihan Demir

    Guzel yazi, elinize saglik.

    Balon diye baslayinca insanlar tepki gosteriyor fakat “balon ama inaniyorum, 1994te internet alisverisi gibi” dendiginde daha guzel ifade edilmis oluyor.

    En son kisimda “bitcoin faizi olacak mi” sorusuna cevap olarak “evet su anda var” diyebiliriz. http://www.freebitco.in faucet sitesinde uygulaniyor.

  4. Ilyas tas

    Çin’in lider olduğu grafik hatalı yorumlanmış. Bu grafik kullanim oranini degil gelisim oranini gosteriyor. Yani gecen sene 100 birin kullanirken 200 birim kullanmaya baslayan ulke ust sirada iken 500 birin kullanirken 550 birim kullanmaya baslayan alt sirada yer aliyor. Ozetle gelismislikle alakasi yok.

  5. Kemal

    Evet hocam çok açıklayıcı bir yazı olmuş. Haklısın bitcoin çok büyük bir balon sen kesinlikle alma ben almaya devam ediyor olacağım. Saygılar

  6. İsrafil

    Ülkeler grafiği yıllık büyüme oranı ile ilgili. En fazla bitcoin sahipliği Amerikada olsa gerek.

  7. indirim kodu

    İndirim Kodu yayını yaptığımız için birçok mağazayı takip ediyoruz. Bu kadar yükselmesine rağmen Türkiye’de henüz BTC ile ödeme alan hiçbir online veya perakende mağazasını görmedik. Yurtdışında bazı ülkelerde kahve gibi basit şeyleri alırken bile geçerli olsa da şuanda Türkiye’deki durumu tamamen bir ponzi duruma gelmiştir.

  8. Sina Afra

    Teşekkürler. Bunlar değerli bilgiler. Pizzanın linkini yazıya ekledim ama hala bunun güzel bir şehir efsanesi olduğunu düşünüyorum.

  9. Mehmet

    Ellerinize sağlık.
    Bitcoin almak para değil yalnızca bitcoin tecrübesi kazandırır düşüncesindeyim. Zira alım yapan insanların koleksiyoncu (ileride çok değerli olacak) algısı ile alım yaptıklarını düşünüyorum.. Çünkü bütün hikayeleri “zamanında aldı ve şimdi …… diye başlıyor ve insanların alım yapmasına teşvik ediliyor.Bitcoin bugün balon olarak niteleniyorsa “balon” için nereden bakarsak bakalım bugün bir eğlence aracıdır. Bitcoin’in yükselişi blockchain yapısının istenilen hıza henüz ulaşamaması kaynaklıdır.Talebin karşılanması durumunda makul seviye de olacağını düşünüyorum. Son olarak bu süreci kurgulayanlar kullanıcı sayısının artması gerektiğini biliyorlar ve yarın kimde ne kadar bitcoin olduğuna değil ne kadar kişinin bitcoin sahibi olduğuna önem veriyorlar. Ülkeler kendi kripto para birimini çıkartmak ve üzerine uzun uzun mesailer harcamak zorundalar.. Aksi takdirde bir zaman sonra Dolar ve dünya neyse Bitcoin ve dünya o olacak.

  10. Engin

    Çok güzel ve tarafsız bir yazı. Bugün bir laç kişi bana gönderdi.
    Bir süredir İsviçre’de blockchain, IoT ve Smart Contract konularında çalışıyorum. Her nekadar Bitcoin ve onun yarattığı ilüzyon bu işin arkasındaki felsefe ve teknolojiyi gölgelese de artık dünyada finans ve ticaret ile ilgili hiçbir şey eskisi gibi olmayacağı çok nettir. Yazınıza bir katkı açısından aşağıdaki ilaveleri yapmak isterim. Hem felsefi açıdan hem de teknik açıdan derin bir konu olduğu için umarım konuyu basitleştirmeye çalışırken hatalar yapmam:
    1. Blockchain ve sanal para kavramları çok yetenekli matematikçiler, fizikçiler ve felsefeciler arasında uzun yıllardır çalışılan ve tartışılan bir konudur. İşin arkasında muhteşem bir felsefe ve teknoloji vardır.
    2. Özellikle 2007 – 2008 yıllarındak, finansal kriz sonrası kurumların nasıl çöktüğünü, merkez bankaları ve borsalar aracılığı ile değer sistemlerinin nasıl deforme edildiğini gören akademisyenler bu konularda daha hararetli tartışmalar başlattılar.
    3. Amerika ve Avrupa’da krizinin ardından eski sistemi ayağa kaldırmaya çalışan merkez bankaları ve devlet müdahalelerinin yarattığı güvensizlik, bu konuda çalışan insanları daha şeffaf sistemlerin arayışına itti.
    4. Sisteme zarar vermemek için bazı bankaların milyarlarca dolarlık kayıplarını, hackerların çaldığı paraları saklamak için kurduğu yapılar ve kayıplarnı konunun dışındaki insanlara ödetme çabası bu konuda çalışanları daha da hızlı hareket etmeye zorladı.
    5. Öncelikle çok şiddetle belirtmek isterim ki BITCOIN PARA DEĞİLDİR. Gerek çeviri hataları, gerek konunun heyecanına kapılmış kendilerini “evangelist” olarak adlandıran kişiler özellikle bu şekilde isimlendirse de paranın pek çok temel fonksiyonuna sahip değildir. (Daha detaylı tartışmak isteyenler neden Kripto-Şifreli Para yerine Sanal Para diyoruz ile tartışmaya başlayabilirler)
    6. Örnek olarak Bitcoin ile krediler ve borçlar kayıt altına alınamaz. Yıkıcı artışlar ve azalmalar olduğunda kredilerin ve borçların karşılığı bulunmaz.
    7. Bitcoin’in arkasındaki Blockchain teknolojisi özellikle bitcoinin çıktığı 2009 yılından buyana çok ciddi test edilmiş ve güvenilirliğini ve şeffaflığını ispatlamıştır.
    8. Ancak bu durum doğal olarak spekulatorlerin de ilgisini çekmiştir.
    9. Şu anda çok profesyonel spekulatorlerin yarattığı bir ortamda, yüz milyarlarca dolarlık bir baskı altında bu teknoloji Bitcoin ve diğer altcoinler üzerinden test edilmeye devam etmektedir.
    10. Geçtiğimiz yıla kadar en fazla 7 milyar USD bir hacmi olan “şifreli-kripto para” pazarı bir anda özellikle de 2018 yılının finansal kapanış haftasına yaklaşılırken 500-600 Milyar USD’ye çıkmıştır. Tarihte bu boyutlarda bir artış yoktur.
    11. Özellikle Bitcoin’in manuplasyona açık olduğu bitcoinlerin neredeyse %40’nın bin civarında kişinin elinde olduğu unutulmamalıdır.
    Şu anda gelinen noktada net olan iki konu vardır:
    1. Blockchain teknolojisi şeffaf ve güvenilirliği ile kendisini ispatlamıştır.
    2. Bitcoin ve diğer sanal paralar uluslarası spekulatorlerin akınına ugramıştır.
    Herzaman ben onu bunu anlamam alırım yükselince de satarım diyenler olacaktır. Ama bu bir iş modeli değildir. Bu işin arkasındaki matematiksel, yazılımsal ve felsefi altyapının anlaşılması muhteşem iş modellerini beraberinde getirecektir.
    Bu da hem bu işe yatırım yapanlara, hem topluma hayallerin ötesinde kazançlar sağlayacaktır.

  11. Bilal Levent Ertaş

    Sizce mevzu gerçekten de bildiğimiz anlamdaki paradan kripto paralara geçiş mi? Bir çok kişi sayısal problemlerini çözdüğü kod bloklarından, değiştirilmesi neredeyse imkansız bir kod zinciri oluşturuyor. Değiştirilmesi neredeyse imkansız görülen bir sistemin ifade ettiği kıymet karşısında bitcoin deve de kulak bir değer diye düşünüyorum.

  12. Burak

    Merhaba,
    Açıklayıcı ve bilgilendirici bir yazı olmuş, Bende bu balonun yakında patlayacağını düşünenlerdenim. Evet belli bir süre daha yükselebilir ama birgün geldiğinde sıfırlanmasa bile çok daha düşük bir kurda piyasa fiyatını bulacaktır. Temeli spekülasyon olan ve üretim barındırmayan her para birimi dijitalde olsa değer kaybetmeye mahkumdur.

  13. Burcin Yazici

    Merhaba,
    Güzel bir özet, tebrikler. ben de şunları eklemek isterim:

    Ödeme aracı olarak yaygınlaşması için volatilitenin azalması gerekiyor. Bence şu an ciddi bir yaygınlaşma söz konusu. Bu da demek oluyor ki bir takı hareketler olack ve daha stabil bir hale gelecek. Fakat şu anki fiyatlarda özellikle BTC transferi için ödenen ücret (~0.0005) çok yüksek. Bu sebepler ben BTC’yi çeyrek altın gibi yatırım aracı olarak görüyorum. Günlük harcamalarda kullanmak üzere 2nci bir kriptoparanın 2nci sıraya açık ara yerleşeceğini tahmin ediyorum.

    Peki bu durumda BTC değerli kalır mı? Söylenen balon etkisi geçtikten sonra ilk olmanın verdiği (ve altyapısının kuvveti) sayesinde kalıcı olacaktır. Özellikle ICO yatırımcıları çay-kahve değil de bir yatırıma ortak olurken BTC ile katkı yapacaklar.

    Avantajları olduğu sürece bu değer sürer fikrindeyim.
    Son olarak; balondan çok bu kavramın altında yatan teknolojiyi tanımak ve tanıtmak daha önemli bir konuşma konusu bence.

    İyi çalışmalar.

  14. ent

    Pizza meselesinde bir noktayı hatırlatmak isterim. Bitcoin ilk günden itibaren dolar ile bugünkü kadar rahat exchange edilebilen bir para birimi değildi. Hatta ilgili forum mesajındaki günlere dair olan değeri için Wikipedia’da “less than $0.01” notu düşülmüş ki bu da baya olası bir durum yapar. https://en.vikipedi.pw/wiki/History_of_bitcoin

  15. Harun Ç.

    Son zamanlardaki sert düşüşler ve ani yükselişler hiç normal değil. Kripto paralar şuan için güven vermiyor.

SİZ DE YORUM YAPIN

  • (will not be published)