İkinci Dünya savaşı sonu gibi bir sene: 2013 değerlendirmesi ve 2014’e bir bakış

2014

Geçenlerde bir tweetimde “Türk eTicareti’nin ikinci dünya savaşının sonundaki Avrupa’yı andırdığını” yazmıştım. Ve benim açımdan 2013’ün özeti buydu.

 

Bunun arkasındaki nedenleri detaylandırmak istiyorum:   Sektörün altın senesi 2011’den sonra ne 2012 ne de 2013 beklentileri yerine getirebildi. Beklentiler neydi?

 

 

 

1. Yabancı yatırımcılar büyük yatırımlar yapmaya devam edecek,
2. Başarılı yerli girişimler artacak,
3. İç pazarın finansman gücü kuvvetlenecek,
4. Yabancı internet şirketleri Türkiye’ye yatırım yapmaya devam edecek.

 

facebook dislikeBirinci beklentiden başlarsak, yabancı yatırımcılar yatırım yapmaya devam edecek konusu: Son büyük yabancı yatırım 2012’de General Atlantic / Yemeksepeti yatırımıydı. 2013’te Lidyana’nın Burda grubundan aldığı yatırımı görüyoruz – zannedersem hacim olarak en büyük eTicaret yatırımı buydu. Onun dışında Mobilike ve annelütfen.com gibi girişimlerin aldığı yabancı yatırımlar var. Bunların dışında mutlaka yabancı yatırımcı almış 2-5 tane daha vardır. Ne kadar az değil mi? Aslında facia gibi bir sayı. 2013 birinci eksi puanını yazdı.

 

facebook likeBaşarılı yerli girişimler artacak konusuna gelince. Mutlaka 2013’te aramıza çok değerli yeni girişimciler katıldı. Kurdukları şirletler daha çok genç olduğundan, isimlerini daha bilmiyor olabiliriz. Bana bu sene ayda ortalama 80 tane girişimciden email gelmiş. Bunların hepsine cevap yazmaya özen gösterdim. Bir bölümü ile buluştum, bazılarıyla yazıştım, bazılarını Galata Melek Yatırımcılarıyla tanıştırdım, bazılarına kendim destek verdim vs. Yani ilgi ve istek yoğun bir şekilde var. Aralarından bu sene hızlıca yükselen biri olmasada, ben bu sene güzel tohumların ekildiğini ve önümüzdeki senelerde düzgün gelişmeleri izleyeceğimizi düşünüyorum. 2013’e bu başlık için bir artı puan verebiliriz.

 

facebook dislikeÜçüncü başlığa gelince – iç pazarın finansman gücü – baştan 2013’e eksi puan verelim: Kabaca hesabıma göre Türkiye’de aktif 50 tane Melek Yatırımcı var. Bunun dışında BKS lisansını almış kişi sayısı 123 (11/2013). 123 BKS lisanslı yatırımcının Kasım sonu yaptığı yatırım sayısı ise 5. Çok düşük bir sayı olduğunu söylemeye gerek yok ama BKS lisansının uzun vadeli Melek Yatırımcı sayısına ve kültürüne çok olumlu bir etkisi olacağından kuşkum yok. ABD’de Melek yatırımcı sayısı 258 bin – 30 senede oluşan bir ekosistemin sonucu diyelim. Biz daha yeni başladık ama biraz yavaş gidiyoruz.

 

Girişim Sermayesine (Venture Capital) geldiğimizde, internet odaklı girişim sermayesi şirketi sayısı altıyı geçmiyor (en azından aktif olanlar): 212, Revo, Earlybird, Aksoy Internet Ventures, 3TS Capital  ve iLab. 2013’te sanki sadece 212, Earlybird ve Revo’dan yatırım haberi aldık gibi geliyor (tabii ki açıklanmamış yatırımlar varsa, onları eklemek gerekebilir). Bu girişim sermayesi şirketlerinin toplam yatırım sermayesi 60-90 M Dolar kadar. Birde tabii ki Hasan Aslanoba var. Geçenlerde bir konuşmasında 40’a yakın yatırım yapıp, 40 M Dolar kadar yatırım yaptığını söylemişti. Muhtemelen bu tüm diğer Girişim Sermaye şirketlerinin ve Melek Yatırımcılardan toplamından daha fazla. Ben 2013ün başında ilk defa Hasan beyin ismini Boni.me’deki dostlarımdan duymuştum. Sonrasında hızlıca yatırımlarını yaptı. Önce Melek Yatırımcı oldu, sonra Aslanoba Capital ile kurumsal yatırımcı klasmanına geçti.  Keşke her sene beş tane Hasan Aslanoba çıksa. Türkiye’ye yakışan bu olur. Ama bazı ev ödevleri yerine getirilmezse, daha çok bekleyebiliriz.

 

Yukarıdaki sayıların ne kadar düşük olduğunu vurgulamak için bir tane ufak örnek verip, bu bölümü sonlandırmak istiyorum:  50-80 Milyon dolarlık bir fona, ABD’de mikro fon (Micro Fund) deniliyor. Bizde ise ülkemiz bir mikro fona kaldı (internet odaklı yatırımlar için). Bize yakışan 20 tane Girişim Sermayesi şirketi, en az 500 aktif Melek Yatırımcı ve yatırımcılar arasında sağlıklı bir rekabetin olmasıdır. 2013 açısından sonuç: büyük bir eksi puan.

 

facebook dislikeDördüncü konu yabancı internet şirketlerin Türkiye’ye gelmesi. Çok uzatmayayım, ama bu sene Türkiye’ye gelen bir yabancı internet şirketi yok denilecek kadar az. Tam tersine, Rocket döneminden beri  ayrılan yabancı şirketlerin sayısı girenlerden daha fazla olabilir. N11i’n Koreli ortaklığını gözardı etmeden onları bu kategoride pazara yeni giren bir oyuncu saysak bile, 2013’e bir eksi puan daha.   Genel beklentiler konusunda 2013 toplamda büyük bir eksiyle bitirdi. İşin acı tarafı, yukarıda yazdığım dört maddenin hepsi uzun vadeli gelişimin temeli olması gereken yapısal ve temel maddeler. Özellikle de iç pazarın yatırım gücünü arttıramazsak, uzun vadeli mutlu olamayız.

 

 

2013’ün operasyonel değerlendirmesi

Genel konuların dışında bu sene piyasada ne olduğuna bakmakta da fayda var.

 

Zannedersem bu senenin kazananı Gittigidiyor oldu: Trafik artışı, sitenin kullanışlığı, yeni logosu ve reklamlarına kadar benim açımdan dört dörtlük bir sene geçirdi. Üç sene Gittigidiyor Yönetim Kurulu üyesi olunca, doğal olarak yakından ve hala yüksek bir heyecanla izliyorum. Cenk Angın ve ekibini canı gönülden kutlarım.

 

Ciro açısından Gittigidiyor’un üstün performansına rağmen, ilk üçün sıralaması değişmedi: Hepsiburada bu senede birinciliğini korudu, Gittigidiyor ikinci sırada, Markafoni yine üçüncü olarak bu seneyi bitiriyoruz. İlk üçün rakipleriyle arayı açtığını tahmin ediyorum. Bu sene sektöre giriş yapan N11.com da hızlıca önemli bir oyuncu oldu – bu seneye renk ve rekabet kattı.

 

ABD’de Unicorn Clubtan (“Tekboynuz Kulübü”) söz ediliyor. Daha doğrusu bu senenin sevilen tabirlerinden biri. Eğer bir milyar dolar ve üstü bir değerlendirmeniz varsa, Unicorn Club üyesi kabul ediliyorsunuz. Zannedersem bu şirketlerin sayısı 2013 sonu itibariyle 39. Ülkemizde tabii ki daha bu sayılara ulasmış bir şirket yok. Onun için başka bir kriterle yaklaşmamız daha doğru olacak: Ciro. Türkiye’de 2012 sonu 100 milyon TL ve üstü ciro (veya Mal Hacmi veya GMV) yapan 8 tane internet şirketi vardı. Bu sene bu sayı 12 olacak diye tahmin ediyorum… bu güzel bir gelişme tabii ki. Piyasanın en büyüklerinin toplam pazar payı artmış oluyor. Ufaklar daha ufak, büyükler daha büyük oldu diyebiliriz. Bunun aksi iddia edilsede, büyükler büyümeye devam etti.

 

Geçen seneki değerlendirmemde öngörü olarak bu sene şirket kapanmalarına ve birleşmelerine şahit olacağımızı yazmıştım. Genelde ve Özel alışveriş kulüplerinde tahminim doğru çıktı. Seneye 7 tane özel alışveriş kulübü (niş alanlara odaklananlar dışında) olarak başladık. Şu an iki tanesi zaten kapandı veya kapatacağını duyurdu. Bence uzun vadeli üç oyuncusu olan bir pazar oluşuyor. Şirketler de artık hızlı büyüme zamanında atamadıkları yapısal temelleri atmaya başladılar. Yani birleşmeler / kapanmalar bir süre daha devam edecek ama ortaya çıkan sonuç sağlıklı bir pazar yapısını getirecek. Bu sadece özel alışveriş kulupleri için geçerli değil, genel olarak eTicaret ve internet şirketlerinin çoğunluğu için geçerli olacak.

 

Ödeme sistemleri bu senede beklentilerin arkasında kaldı. Sektör iki senedir “bekledimde, gelmedin” şarkısına döndü. 2014 sonunda inşallah prepaid kartların da katkısıyla, bu durum değişir. Bazı zaman momentum yani zamanlama çok değerli ve alternatif ödeme sistemleri bu zamanlamayı kaçırmak üzere. Belki bir eTicaret şirketi CEO’su bakış açısıyla yazıyorum ama kimse büyümeyen veya gelişmeyen bir pazarda olmak istemez.  Kaldıki 2013’te Bitcoin çok konuşuldu, duymayan kalmadı. Dijital döviz kapısı açıldı.

 

2013’ün en büyük konusunun mobil trafik olduğunu düşünüyorum. Tüm büyük sitelerde %25 altında bir mobil trafik oranı duymak mümkün değil. Seneye bugünün eTicaret şirketlerinin en büyük mobil ticaret sitelerine döneceğinden hiç kuşkum yok. Mobil tarafta en heyecan veren gelişmeler eTicarette oldu.

 

2013 değerlendirmem bu sefer karamsar gelebilir ama benim gözümde yatırım tarafı hakikaten çok geri kaldı. Sadece girişimcilik hevesiyle bu sektör büyüyemez. Ülkemizde inanılmaz bir potansiyel var ve ben uzun vadeli bakınca tabii ki çok olumluyum (“Digital Bosporus”).

 

2013′ün en başarılısı: GittiGidiyor
2013′ün  melek yatirimcisi: Hasan Aslanoba
2013’ün Girişim Sermatesi şirketi: Aslanoba Ventures
2013′ün  en iyi konferansi (Türkiye): Webrazzi Summit
2013′ün  en iyi konferansi (Türkiye disi): DLD 13
2013’ün en çok konuşulan konusu: Bitcoin
2013’ün en bilinmeyen konusu: Bitcoin
2013′ün  en çok eğlendiren twitter’ci: Zaytung
2013′ün  en büyük dersi: Büyük düşünüp, ufak adım atmanın önemi
2013′ün  en güzel saçmalığı: Snapchat’in milyarlık bir teklifi geri çevirmesi
2013′ün  en önemli ilk’i (benim için):  Dijital imza ile bir ortaklık sözleşmesini imzalamam

 

 

2014’te neler olabilir diye merak edersek, (eTicaret ağırlıklı) öngörülerim:

 

1. Şirket birleşmeleri ve eTicaret şirketlerinin kapanması 2014’ün ilk yarısında devam edecek. Bu her alanda 1-3 şirket kalana kadar devam edebilir.
2. 2014’te en çok duyulan haber eTicaret şirketlerinin karlılık haberleri olabilir.
3. Mobil Ticaret fevkalade önemli bir duruma gelecek. Markafoni dahil büyük şirketlerin çoğunluğu cirosunun %50si ve daha fazlasını mobilden yapacak. Mobil yazılım uzmanları eTicaret şirketlerinde, kariyerlerinin en heyecanlı dönemlerini yaşayacaklar.
4. Alternatif ödeme sistemleri için gerçeğin senesi 2014 olabilir. 2014 sonunda yatırımcı / ortak düzeyindeki insanlar artık sabretmekten vazgeçebilirler. Bir alternatif olarak Bitcoin yolda zaten.
5. Mevcut eTicaret pazarları artık 1-3 oyuncu ve karlı bir yörüngeye oturunca, doğal olarak girişimciler çok daha yenilikçi uygulamalara yönelicekler. Veya Türkiye’de olmayan ama yurtdışında başarıyla uygulanan girişimlerle tanışabiliriz.
6. İnşallah yukarıdaki satırları okuyan herkes Girişim Sermayesi şirketleri kurmaya başlar ve seneye hem şirket sayısını hemde yatırım hacmini katlamış oluruz.
7. eTicaret pazarının genel büyümesi %16 civarında olabilir.
8. Uzun bir süre sonra Türkiye’de iki tane pazaryerinin büyük meydan muharebesini izliyor olabiliriz (Gittigidiyor vs N11)
9. Dijital imzanın cok daha ön planda olacağı bir yıl olacak gibi…
10. 2014 benim açımdan daha çok ve daha yoğun Markafoni’nin ön planda olduğu bir sene olacak.

 

facebook peace

 

 

 

 ***

***

 

***

***

2014’te görüşmek üzere!

YORUMLAR

  1. SinaAfra

    @Metin – insanların duymak istedigini yazsaydım, yukarıdakiler daha degisik olurdu. Sektörde genelde herkes daha olumlu bakmaya calısıyor. eTicaret carpanları Revenue 2013 olarak 2.6, sadece marketplace ise 3.9 (hepsi bu hafta Goldman Sachs’ın acıkladıgı sayılar). Marketplace genelde bir ülkede bir tane oluyor, eTicaret isteleri ise yüzlerce. Carpanlardaki ana farkın nedeni bu risk premiumları.

    Basarılı iş modeli olarak hicbirseyi göstermiyorum – uygulamayı iyi yapan kazanır diyorum. Sektör dısı oldugunuzu tahmin ediyorum.

  2. metin

    Nacizhane sektorun kenarında, kösesinde bir seyler yapmaya çalışıyoruz. Fakat girerken exit veya ipo yapmadan para kazanilamayacagini on gorerek girdik. Halada boyle dusunuyoruz. Siz daha yukaridan yatirimci gozlugu ile bakip degerlendiriyorsunuz. Biz ise sahadan, elimiz isin uzerinde olarak, degerlendiriyoruz.

  3. metin

    Gercekten sizin tarafinizda kagit ustunde nasil gorunuyor bilmiyorum. bizim fanustan boyle gorunuyor. Cirolar tavandi, 12 ay kredi karti ile Altin sattilar, Nakite cevirip kredi karti borcu odedi insanlar. Buyuk bir market place Dogubanktaki Tv ciler 1000 adet tv koydu kendileri aldi. %50 puan kazandilar, kendileri satisa sundukalri tv leri kendileri aldi %50 puan kazandilar. En sonunda Puanlari altina cevirip vurgun yaptilar. Gercekten bunlari merak ediyoruz.