Singin’ in the Rain – 2012’nin sonunda Türk eTicaret sektörü hakkında kısa bir görüş

Son iki sene Türk eTicaret sektörü dünyada örneği az görülen bir büyümeden geçti. Yeni şirketler, yeni yatırımcılar, yeni girişimciler, sektöre katılan yeni elemanlarla ve yeni bakış açılarıyla tanıştık. Büyük bir parti şeklinde kutladık. Geleceğe doğru adım atarken, sevincimizde haklıydık. Türk eTicaretinin altyapısı hala çok iyi: Kredi kartı penetrasyonu, lojistik altyapısı, genç nufüs ve tüketimi seven bir toplum… Dünyada örneği hala çok az. Türk eTicaretinin geleceğe yönelik genel değerlendirmesi hala değişmedi. Ama bugün geldiğimiz nokta, benim beklentilerimin altında kaldı. Yavaş ilerledik, belki yeterince ev ödevlerimizi yapmadık, beklenmedik bazı dinamikler olaya karıştı.

1. Dijital Darvinizmin ülkesi Türkiye
eTicaret sektörüne herkes girdi. Grup satınalma sektörünü hatırlayalım. İlk Şehirfırsatı acılmıstı, arkasından Grupanya ve Grupfoni. Onları 150’ye yakın şirket izledi. Dünyada örneği çok görülmeyen bir sayı. Marjlar düştü, “pazarın neresinden pay kopartayım” bakış açısı kazandı. Sonunda tüm bir sektörü kaybettik. Ne işletmeler ne de müşteriler memnun kaldı. Açılan şirketlerin büyük bir bölümü kapandı. Pazar hacmi 2011’de 12 M TL olan grup satınalmanın bugünkü pazar hacmi belki 5 M TL. Herkes yeniden sıfıra döndü ve yeniden başladı.
Başka bir örnek Özel Alışveriş Kulüpleri: En cıvıl zamanında 17 tane Özel Alışveriş Kulübü vardı. Dünyada örneği olmayan bir sayı. Beş tanesi televizyon reklamıyla çıktı. Bunun da başka biryerde örneği yok. Şimdi ufak siteler kapanıyor veya sessizce ebediyete intikal ediyor. Orta ölçeklileri yatırımcı bulmakta zorlanıyor veya yatırımcısından para alamıyor.
Bu örnekleri çoğaltmak mümkün. Neticede Rocket grubu ilk defa bir ülkedeki tüm şirketlerini kapatıp, ülkeden geri çekildi. Sonuç olarak, Türk eTicaretindeki rekabet son 12 ayda en doruk noktasına ulaştı.

2. Yatırım tarafının gelişmediği ülke
Tüm yabancı yatırımcılar Türkiye ile tanıştı. Hepsi istekli geldi. Şimdi bilinçli bir şekilde beklemeye çekildiler. Büyük yatırımcıya hitap eden şirket sayısı beklediğimiz kadar çabuk yükselmedi. 2011’de 100 M TL yıllık ciro veya GMV (mal hacmi) sınırını geçen 5 şirket vardı. Bu sene 6 olur. Dünyanın iddaalı eTicaret pazarlarından birine yakışmıyor, değil mi? Bu şirketlerin çoğunluğu zaten yabancı yatırım aldı veya almak üzere. Onlardan sonra gelen şirketler daha çok ufak kalıyor. Bunların ve diğer yeni girişimlerin Türkiye’deki yatırımcılar tarafından desteklenmesi gerek. İnternete odaklanmış bir tane VC şirketi var (212), bir tane de “Melek Yatırımcı Ağı” (Galata). Galata dışında kalan belki iki düzine yatırımcı daha. Bu kadar. Yatırım tarafında yeterince hızlı gelişemedik. Bence sınıfta kaldık. Yabancı yatırımcılar yatırımlarını yaptılar veya yapmak üzereler. Son üç yatırım da açıklandıktan sonra, hepsi izlemeye çekilecek. Önümüzdeki iki sene bu sektörün daha hızlı gelişmesini istiyorsak, yatırım tarafımızı kuvvetlendirmemiz lazım.

3. İşi anlayanlar
Bir eTicaret şirketi kurmakla, eTicaret yapılmaz. Bu konuyu bugün çok deşmeyeceğim ama eTicaret şirketlerinin bir bölümünde yöneticiler bu işi çok hafife alıyor. Hepsinin eğitimi ve zeka düzeyi tabii ki çok iyi ama deneyimleri daha zayıf ve bunu geliştirmek için bir çaba sarfetmiyorlar.

Türk eTicaret sektöründe 2013 beklediğimizden veya umduğumuzdan daha sakin ve zor geçebilir. Önümüzdeki zamanı şirketler kendilerini geliştirmek için iyi değerlendirirse, uzun vadeli büyümenin devam edeceği kuşkusuz.

***

Not: 17 Eylül geldi, hoşgeldi 🙂 Okullar açılıyor ve eTicaretin en önemli 3 ayına giriyoruz. Önümüzdeki haftalarda Türk eTicareti hakkında değişik bakış açılarından bir yazı serisi yazmayı düşünüyorum. Bugün kısa bir görüş ile başlangıç yapmak istedim.

YORUMLAR

  1. Ozan Oral

    “Dijital Darvinizmin ülkesi Türkiye” bu bölümde yazılanlara harfiyen katılıyorum. Grup satın alma sektöründe çok fazla temeli ve deneyimi olmayan şirketler yarıştı ve sonucunda sizinde söylediğiniz gibi müşteri hayal kırıklığına uğradı. Şikayetçi olan müşterilerin tekrardan yapılanma içerisine giren şirketlere bakış açısı ne olur bu da ayrı bir muamma. Tüm bunları deneyimsizliğe bağlamak ağır olsa da payı oldukça yüksek. Diğer yazınızı dört gözle bekliyorum. Bu önemli 3 ayda iş hayatınızda başarılar dilerim. 🙂

  2. Deniz Utku

    3. madde ile ilgili ayrı bir yazı yazmazsiniz herhalde ama ben bu konuda dert yandığımda bana “çok ağır konuşuyorsun, haksızlık ediyorsun” demiştiniz, o yüzden fikrinizin nasil değiştiğini merak ettim.

  3. Serdal Turanlı

    Sina Bey önceki yazılarınız kadar iyimser olmamış bu yazı. Özel alışveriş klüpleri ve grup satın alma sitelerinin iyi gitmediğini tüm sektör biliyordu ama siz içinizde olduğunuz bu sektörler hakkında böyle konuşuyorsanız, artık hiçbir umut kalmamış demektir. En büyük 2 girişiminiz kötü giderse, yani Grupfoni hayalkırıklığından sonra, Markafoni için de benzer bir durum oluşursa, gene e-ticarette kalacak mısınız?

  4. Sina Afra

    @Serdal Turanlı: Benim yazmadığım seyleri yorumlamıssınız. Bir, Grupfoni gecen sene bir İsvicreli yatırım grubuna satılmıstı. İki Zizigo ve Misspera’nın yanısıra hicbir zaman benim en önemli ikinci girisimim değildi.

    Gelelim en önemlisine. Özel Alışveriş Kulüplerinde rekabetin geçen sene tavan yaptığını yazmıştım. Bunların arasında karlı çalışan tek şirket Markafoni – onun için bir hayalkırıklığı söz konusu değil. Tam tersine, Markafoni’nin bu rekabete dayanıklı bir şirketin olduğunu görmüş oldum.

    Geçen sene ve bu sene herşeye rağmen en hızlı büyüyen eTicaret grubunun Özel Alışveriş Kulüpleri olduğunu biliyor muydunuz acaba? Hani tüm sektör şunu bunu biliyor diyorsunuz.

  5. Sina Afra

    @Deniz – bizim eskiden konuştuğumuz konu ile bu yazdığım ne kadar bağlantılı, emin değilim 🙂 Ben genel olarak şirket yönetimlerinden bahsediyorum. Sen daha çok senin belirlediğin bir grup dışında kimsenin “Online” işleri bilmediğinden bahsediyordun. Ama bu konu hakkında daha detaylı yazacağım.

  6. Sina Afra

    O yazıda Grupfoni’nin hayata geçtiğinden bahsediyorum. 2010’da. İkinci vs diye birşey yazmıyor orada. Bugün 17 Eylül 2012, hatırlatayım. İsterseniz şimdi 2008’den bir yazı paylaşın, orada da mutlaka Markafoni yeni diye bahsediyor olabilirim. Sizin sorununuz nedir?

  7. murat yerdekalmazer

    Merhaba,
    Dijital Darvinizm güzel bir tanımlamaymış 🙂 ama ne yazık ki anlattığın süreç sadece dijital işler için değil bu topraklarda yapılan tüm ticaret için geçerli. Bir ara her köşe başına bir simit sarayı düşüyordu. 90larda her sokağın 2-3 adet halı sahası vardı 🙂 Bu herhalde iş yapma ahlakımızla ilgili bir sonuç. Doğal olarak da yabancı yatırımcı bu durumu anladığında bir iki adım geri çekilme ihtiyacı hissediyor. İyimser ama ihtiyatlı bir şekilde ilerlemek en sağlıklısı…

  8. murat

    Sina bey Merhaba,

    2012 sadece sizin değil genel itibariyle sektördeki hemen hemen herkesin beklentisinin altında kaldı. Bunun nedeni sanırım yapımızdaki acelecilik ve cabuk para kazanma hissi ve tüketiciyi tanıyamamaları.

    Hala rüzgar arkamızda ama yavaşlayacak. Daha bazı kategorilerde sektörün içindeki liderler girmedi ve girmeyi planlıyorlar. Dikey’e yeni ve genç girişler devam ediyor. Yani rekabet iyice artacak. Bu da 2013’un daha sert geçeceğini gösteriyor.

    Finansalı sağlam olanlar ayakta kalacak. Bence bunu herkes bilmeli ve bu fırtına gelmeden herkes evinin pencerelerini kapatmalı,giderlerini iyi kontrol etmeli.

    “The next big thing” gelene kadar, yeni bir rüzgar gelene kadar e-ticaretimiz bu rekabetle oturacak, ayakları yere basacak ve “bambu ticaretini” öğreneceğiz.

    İşin iyi tarafı, bu rekabet hem yatırımcıya hem de girişimciye çok şey öğretecek Etohum gibi ekosistemlere bu noktada çok şey düşüyor. Yeni girişleri Ürüne(ticarete) değil servise yönlendirmeleri gerekiyor.

  9. Ergin

    Ben Türkiye’deki internet girişimlerini 3 gruba ayırıyorum. 1.Grup: Orjinal bir fikirle veya iş modeliyle ortaya çıkanlar, 2.Grup: Yurt dışında başarılı olmuş bir modelin klonları, 3. Grup: İlk 2 grupta olan başarılı örneklerin klonları. Oransal olarak baktığımız zaman başarı yüzdesi ve zorluk seviyesi ilk 2 grupta daha yüksek diye düşünüyorum. 3.Grup içinde yer alıp başarılı olmak ancak pazarın iştahına bağlı. Bir girişim 1.Gruptaysa başarısı mayanın tutmasına bağlı, 2.Gruptaysa başarı iyi planlama ve organizasyona bağlı, 3.Gruptaysa büyüklerden kalan kırıntıların ne kadar büyük olduğuna ve uzun vadeli gayrete bağlı.

  10. Onur Eren

    Ara değerlendirme için teşekkürler.
    Özellikle 3. maddeyle ilgili detaylı bir yazının ilgi çekeceğine, e-ticaret şirketi yöneticilerinin deneyimlerini artırmak için neler yapabileceğiyle ilgili görüşlerinize de yer verebilirseniz çok faydalı olacağına inanıyorum.

  11. Üzeyir AKÇAL

    2012 için parlak beklentilere girmenin en büyük nedeni alışveriş kulüpleri ve fırsat modeli. Bu modeller birer Facebook’tur, 10 yılda – 20 yılda bir gelir
    gerçeği gözardı edildi, bunu yakalayanlar da iyi giriştiler ama iyi uygulayamadılar. Bu modelin dışında kalanlar ise benzer yüksek beklentiler ile farklı
    işlere büyük adımlar ile girdiler. Piyasa şişti, şimdi pazar biraz da olsa gerçekçi bir ortama kavuştu.
    Ciro hedefli planlamalar yerinde karlılığın ön plana çıkacağı bir döneme gireceğimizi düşünüyorum.

    Düşüşün nedenlerine gelince; dikeylerdeki dengeleri bilmiyorum ama fırsat modelinde 5
    büyükle yoğun olarak çalışmış biri olarak diyebilirim ki; talep potansiyeli hala aynı oranda, son kullanıcı tarafında değişen bir şey yok, talep hala güçlü.
    Ama talebi karşılayan sitelerin hizmet kalitesi çok zayıf, vizyon yok, güncel düşünmüyorlar. Müthiş bir potansiyel, yetersiz yönetim ve çalışanlarca heba edildi. Doğru yönetilenler hala güçlü (bknz. Groupon, Markapon. Markapon girişimciler için önemli, değerli bir araştırma konusu, iyi bir örnek olabilir.)

    Düşüşe geçen büyüklerin dötü kurtarması imkansız ama halihazırda fırsat modelinde çalışıp, geriden gelenlerden 1-2 tanesinin destek alarak hızlı yükselişe geçeceğini düşünüyorum.

    Selamlar…

  12. Goktuğ Okan Oğuz

    Ben sorunu daha çok kalitenin ölçülememesine bağlıyorum. Bahsettiğiniz girişimlerin birçoğu “kalite” noksanlığından ve agresif stratejilerin arkasında “kalite”yi yakalama çabalarının olmamasından yok oldular yada olacaklar diye düşünüyorum. Hergün 2000 tane kupon satan group buying siteleri sattıkları 2000 müşterinin şikayetlerini dinlemeye çalışmadılar. Hele dünyada sadece %5’in şikayet ettiği istatistiği göz önüne alınırsa geldikleri hızda yok oldular denebilir (yada dediğiniz gibi yeniden başarmaya çalışıyorlar). Private shopping için de geçerli bu. Kaliteyi tutturabilen, farklılaşmaya çalışan başarıyor/başaracak. Hergün aynı şeyi yaparak büyümek beklenemez değil mi?.

    Yatırımcılar konusunda ise sizin gördüğünüzden öte, yatırımcı ile konuşmayı dahi bilmeyen, devamlı “beni kazıklıyor mu?” düşüncesi ile anlamsızca savunmaya geçen bir girişimci kitlesi karşısında yabancı yatırımcıları anlamak çok zor da değil. Yerli yatırımcılar ise daha çok “İşi günün sonunda girişimci büyütecek, bende paramı büyüteceğim” düşüncesinden çok, “çoğu benim olsun” yaklaşımında yada ben onlarla karşılaştım daha çok diyeyim. Yani açıkçası yabancı yatırımcıyı suçlamamak, yerli yatırımcıyı ise yatırımcılık konusunda eğitmek lazım diye düşünüyorum.

    Sanırım zaman içerisinde yabancılar (yatırımcı yada girişimciler) bizleri eğitiyor olacaklar. Rocket Internet’in gitmesi bu bağlamda bence çok kötü oldu (google fiyatlamalarını etkilemelerinden kurtulmuş olmamıza rağmen diyorum bunu). Kurumsal bir şirkette yönetici olmak ile bir Internet işinde yönetici olmak aynı şey değil. Kurumsal yeteneklerin yanısıra dünya gerçeklerini ve trendlerini de takip edebilmek, işin içinde olmak gerekiyor.

  13. Sukru

    Arz ve talep Sina bey, bence bütün mesele bu.
    Şöyle ki; Sizler çıkıp arz ettiniz(ürün) ve mevcut talep sizi bir numaraya yerleştirdi. Peşinizden gelenler de sizden kalan talep ile yetindiler ve sizden daha az kâr etmeyi göze aldılar. Elbette sizi bir numara yapan faktörlerin başında, işinizi çok iyi yapmanız ve gerekli adımları hızlıca atmanız geliyordu.
    Sizin(markafoni) ve sizden sonra gelen 4 özel alışveriş kulübünün rakamları ile iştahı kabarıp sektöre adım atanlar, arz talep dengesini, arz fazlasına sebep olarak bozdular ve ilk zararı görenler de onlar oldu. Sizin az, takipteki 4 lünün daha fazla etkilendiğini düşünüyorum bu arz talep dengesizliğinden.
    Sonuç olarak, ticari denklemde bu tip beklenen ya da beklenmeyen durumlar hep olacaktır, bizler ise, işimize odaklanıp, hesaplanabilir riskler alarak, doğru ekipler kurarak, üstümüze düşeni yapmalıyız diye düşünüyorum.
    Konuyu irdelemeye devam edeceğinizi belirtmeniz çok güzel, gerçeklerden kaçmıyor, tam tersi yüzleşiyorsunuz, lider olmak böyle bir şey galiba.
    Çok teşekkürler.

  14. Mehmet Şen

    2012 nin başlangıcında dikey ticaretin artacağından bahsetmişti pek çok yatırımcı. Bu öngörü yanlış mı çıktı? Dikey siteler konusunda neden kimse yorum yapmıyor?

  15. Sinan Tuncer

    Sina Bey, ozel alisveris klupleri arasinda karli calisan tek sirket markafoni diyorsunuz. Karli sirketlerin vergi vermesi gerekiyor, nicin Markafoni kurumlar vergisi odemiyor peki?

  16. Sina Afra

    @MehmetSen bence yatırımlar genelde dikey eTicarete gidiyor ama dikeylerin arasından sesini duyuran 3-4 tane var. Biraz zamana bırakmak lazım

  17. Ahmet Yılmaz

    Sina Afra; Markafoni tek kar eden özel alışveriş sitesi söyleminize karşılık gelen o zaman neden kurumlar vergisi ödemiyor sorusuna EBITDA bazında konuştuğunuzu söylemişsiniz. EBITDA dediğiniz zaten vergi öncesi kardır, vergi öncesi kar varsa vergi de olur!

  18. ahmet ugur

    Merhabalar. Markafoni , Ve Nice Değerli E-Ticaret Sitelerinin Amacı Son Kullanıcaya Real Fiyatların Altında Çeşitli Marka Ürünlerini %30 veya Daha Aşağı Fiaytlarla Sunmak , Son Kullanıcının Oturduğu Mahallede veya Şehirde Arayıpta Bulamıyacağı Ürünleri Deneyimli Marka Yöneticileriyle aracılığıyla son kullanıcıya Sunmak Temın Etmek Değilmidir.
    Hızlı Teslimat ve Uygun Fiyat, Ve Başka Yerde Yok Demek Oluyor E-TİCARET
    Buda Başlı Başına Bir Çok Kişiye İş, Yenı İş Kolları Yaratmak Demek.
    Sayın Sina Beyin Değerli Vaktini Biraz Almak İstiyorum.Bu Cesaretimi Sina Beyin Hakkında Yapılan Tum Olumlu Yorumlardan Aldım.
    6 Yıldır Kendi Bunyende Bir Çok Ülkeden Hediyelik Eşya Vb. Ürünler İthal Ediyorum.
    Son 1,5 Yılımı Sadece İnternet Sitelerine Ürün Tedariğine Ayırdım. Tüm Ürünler Kendi İthalatım .Populer Olan Yada Populerliğe Kavuşturduğum Bir Çok Ürün Şu An Hala Satılmaktadır. Fakat Son 6 Ayda Bir Çok Kez Mail Atmama Veya Aramama Rağmen Değerli İş Ortaklığı Yapamadım. Bu Benı Endişelendiriyor Tedarikçi Olarak Benı. Ve Sözüm Meclisten Dışarı Değerli Sitenızı Takıp Ediyorum Ürünlerime Benzer Ve Aynısı Getirilmiş Bir Çok Urun Sitenizde Sergılendi. Bazen Şanslıydım Aynı Anda Başka Bır Müşterimin Sitesinde Satılan Urunum İle Sizin Başka Bir Aracıdan Tedarik Ettiğiniz Ürün Aynı Görsel,Kaliteyi Tartışmak Bile İstemiyorum 2 Katına Sizde Satılıyordu. Kabalık Yaptım Ve Bu Durumu Değerli Çalışanlarınız İle Paylaştım. Cevap Olmadı Tabıkı.
    Acaba İnter Siteleri Gelip Geçicimidir? Acaba Biz Tedarikçiler Gücümüze Güç Katıp Her Zaman E-Ticaret Sitelerine Uygun Fiyat Kaliteli Urun Mu Bulalım? Yada Eriyip Gıdelim Mi? Biz size gereklimiyiz? Biz Sitenızde Gercekten Uygun fiyat,Kaliteli,Eşi Benzeri Az Olan,Sadece Müşterilerin Herhangi Bir Siteden Temin Edebileceği , Pazarda, Avm Lerde Bulamıyacağı, Bulsada Gercekten Markafoniden , x Firmasından Alacağı Üründen Daha Pahalı Olan Bir Anlayışın Bayrağını Taşımakla olan Yükümlüler Mi Olmalıyız. Bir Tedarikçi Henuz Oturmayan e-Ticaretten Çekilmek Üzere.. Bunu Duymak Üzermiydi Sizi?
    Teşekkürler.

  19. Ahmet Yılmaz

    Ahmet Uğur, güzel kardeşim hiç üşenmedin mi her kelimeyi büyük harf ile yazmaya:)

  20. ahmet ugur

    Tuhaf Ama Karşımdakine Saygısızlık Yapıyormuşum Gibi Geliyor Bana ( Saçma Tabi )
    Alışkanlık Olmuş
    Kendi İsmimi Kuçuk Harler Diğerleri Buyuk Harfler İle Yazmayı.
    Sizinde Dikkatinizi Çektikten Sonra Anlaşılan Terk Edemicem Bunu
    El Yazısında Da Hep Böyle Oluyor. Malasef Düzeltemiyorum.. :))
    Teşekkürler

  21. Murat Erdör

    Sina Bey,
    Yazınızı keyifle okudum, sektörün en önemli kişilerinden birisi olduğunuz için bence gözlemleriniz önemli. Ben çok daha farklı bir şey sormak istiyorum, e-ticaret ile ilgili insanları bilgilendirecek, tecrübelerinizi aktaracağınız bir kitap neden yazmıyorsunuz? İnternette bir başarı hikayesi olduğunu düşündüğüm Markafoni’nin kuruluş aşaması, gelişmesi ve daha da önemlisi lider kalabilmesi çok önemli ama eminim ne zorluklarla karşılaştınız. İnsanlar iş kurarken ve büyütürken hatalar yapabiliyorlar, bence sizin ve arkadaşlarınızın değerli deneyimlerinin yazıldığı bir kitap startuplar içinde başucu kitabı olacaktır.
    Saygılarımla
    Murat Erdör

  22. Cevher Tinaz

    @Sinantuncer @Sinaafra @Mehmetyilmaz Turkiye cok ilginc bir ulke gercekten.Sina Bey’in dediklerini bir araya getirdigimizde Markafoni Turkiye’nin kar eden tek ozel alisveris sitesi. Sinan Tuncer’e verdigi yanitta da Markafoni Ebitda olarak kar ediyor ama vergi odemiyor diyor. Ebitda vergi oncesi kar olduguna gore, Markafoni vergi odemekten nasil kurtuluyor? @Sinaafra’nin buna cevap vermesi gerekiyor.

  23. Murat Vekiloğlu

    Yorumları okudukça şok geçirdim, neredeyse youtube haline getireceksiniz burayı da. Sina Afra gibi mütevazi, herkese zamanı elverdikçe yardım etmeye çalışan bir adama, utanmadan sen vergini ödüyor musun bakim muamelesi çekiyorsunuz. Size ne! Bunu takip etmekle yükümlü kurum var, onlar gerekeni yapıyorlar zaten merak etmeyin, bir gün iş sahibi olursanız anlarsınız (bu kafayla olmayın da zaten.) Sizlerden zaten bir şey olacağı yok da, bari faydalanmak isteyen insanların önünü kapatmayın, bir gün bu insanlar eee deyip kapatacaklar bloglarını.

  24. Caner

    Bir şirket EBITDA oranına bakıldığında pozitif (karlı) görülebilir. Ancak banka kredi faiz geri ödemelerinin (Interest kalemi) veya özellikle üretim yapılan tesislerde demirbaşlarda yaşanan değer kaybı gibi sebeplerle (Amortization kalemi) – bu kalemler çıktıktan sonra net kar olmayabilir. Bu durumdaki bir şirket vergi veremez. Markafoni’de ve diğer Internet şirketlerinde bu kalemlerin büyüklüğünü dışarıdan kestirmenin imkanı yok. Ancak Sina Bey’in açıkladığı kadarıyla sektör hakkında tahmin yürütebiliriz.

    Ama bu sektöre içerisinde EBITDA bazında bile zarar eden bu kadar şirket varken insanların hala private shopping veya fırsat işlerine girmeyi denemeleri gerçekten ilginç. Benim görüşüm işin arka tarafındaki büyümenin nasıl fonlandığından birçok insanın haberi yok…

  25. grand fantasia hack

    436552 598258Excellent post, I conceive weblog owners need to acquire a whole lot from this internet weblog its real user pleasant. 278701

  26. read more

    484133 78915This site is typically a walk-through you discover the details it suited you about this and didn

  27. wheel alignment prices

    508836 383846You made some decent points there. I looked on the net for any issue and discovered most individuals goes in addition to with all your web site. 907362

  28. curso de aerografia

    942543 612069Hello Guru, what entice you to post an article. This article was extremely interesting, especially since I was searching for thoughts on this subject last Thursday. 637175

  29. school water fountains

    576501 730966I discovered your blog site site on the search engines and check several of your early posts. Always maintain up the very good operate. I recently additional increase Rss to my MSN News Reader. Looking for toward reading much more on your part later on!

  30. have you ever come across truth about six pack abs?

    980700 965069Why didnt I take into consideration this? I hear exactly what youre saying and Im so pleased that I came across your weblog. You genuinely know what youre talking about, and you produced me feel like I really should learn far more about this. Thanks for this; Im officially a huge fan of your weblog 825144

  31. Villa Alanya

    736717 601348Most suitable boyfriend speeches, or else toasts. are almost always transported eventually via the entire wedding party and are still required to be extremely interesting, amusing and even enlightening together. greatest man

  32. 1285 Muscle

    801579 961030Oh my goodness! a fantastic post dude. Thanks Nevertheless My business is experiencing issue with ur rss . Don

  33. must read

    293889 713266jobs for high school students – Search for Jobs on our website, we provide several good links to the best and biggest Portals to getting a Job as a high school student! 240211

  34. servicios seguridad Privada

    84059 586134We are a group of volunteers and opening a new system in our community. Your internet internet site given us with valuable data to function on. You

  35. Click to visit my site

    554253 63789An intriguing discussion will probably be worth comment. I think that you simply write much more about this topic, it might become a taboo subject but generally consumers are inadequate to communicate in on such topics. To another. Cheers 372712

  36. click me

    668817 898068You need to participate in a contest for probably the greatest blogs on the internet. I will recommend this internet web site! 27641

  37. www

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your
    point. You obviously know what youre talking about,
    why waste your intelligence on just posting
    videos to your weblog when you could be giving us something informative to read?

  38. More information here

    659979 506845jobs for high school students – Search for Jobs on our website, we provide several good links to the best and biggest Portals to getting a Job as a high school student! 845448

  39. does male formula xl work

    619493 964199Spot lets start function on this write-up, I truly believe this wonderful web site requirements significantly a lot more consideration. I

  40. cach vao facebook

    970373 424687I real delighted to find this site on bing, just what I was looking for : D also bookmarked . 768174